Ngày 28 tháng 5 năm 2026, tại thành phố Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cùng Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright (FSPPM) chính thức công bố Báo cáo Kinh tế Thường niên Đồng bằng sông Cửu Long 2025 với chủ đề trọng tâm: Phát triển doanh nghiệp – động lực then chốt cho tăng trưởng.
Chủ đề Phát triển Doanh nghiệp đã được nhóm nghiên cứu vạch ra trong quá trình phân tích, đúc kết một cách hệ thống từ bốn báo cáo nghiên cứu trước. Kết quả nghiên cứu của báo cáo cung cấp bức tranh toàn diện về thực trạng phát triển doanh nghiệp Vùng, đồng thời đưa ra lời giải chính sách để doanh nghiệp trở thành động lực tăng trưởng bền vững cho Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).
Thông điệp chính
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) giàu tiềm năng, nhưng thiếu một hệ sinh thái doanh nghiệp đủ mạnh để biến các tiềm năng này thành giá trị kinh tế và tăng trưởng bền vững. ĐBSCL hiện vẫn giữ vai trò chiến lược trong an ninh lương thực và xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên, sản lượng thô, lao động giản đơn và hộ sản xuất nhỏ đã tới giới hạn. Sau khi Long An tách khỏi ĐBSCL, những hạn chế về công nghiệp, FDI, năng suất và thiếu vắng cực tăng trưởng càng hiện rõ. Vì vậy xác định chủ thể nào đóng vai trò chủ lực trong việc tái cấu trúc kinh tế của Vùng hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững, là điều hết sức cần thiết.
Kết luận quan trọng nhất của Báo cáo 2025 là doanh nghiệp phải trở thành động lực chính, là chủ thể kiến tạo mô hình tăng trưởng mới của ĐBSCL. Trong đó, doanh nghiệp tư nhân nội địa cần trở thành hạt nhân nâng cấp chuỗi giá trị; FDI phải chuyển sang tạo liên kết và lan tỏa; DNNN cần đóng vai trò mở đường trong hạ tầng, logistics, năng lượng, nước – môi trường, dữ liệu và kiểm định; hợp tác xã và nông dân cần trở thành đối tác kinh tế trong chuỗi thay vì chỉ là người cung ứng nguyên liệu thô. Đột phá của ĐBSCL đến năm 2030 sẽ không nằm ở việc sản xuất nhiều lúa, cá hay trái cây hơn, mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp nông nghiệp – chế biến – logistics – tài chính – công nghệ đủ sức cạnh tranh trong thị trường xanh, số hóa và tiêu chuẩn cao.
Kinh tế ĐBSCL có nhiều chuyển biến tích cực nhưng cũng còn nhiều rào cản cần giải quyết
Kinh tế ĐBSCL vẫn tăng trưởng ổn định. Năm 2025, GRDP toàn vùng tăng khoảng 7,24%, đóng góp 8,39% vào tăng trưởng chung cả nước và chiếm 12,2% GDP quốc gia. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh kinh tế Vùng vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp và công nghiệp chế biến nông – thủy sản. Về kết quả tăng trưởng theo ngành, nông - lâm - thủy sản vẫn duy trì tăng trưởng ổn định qua các năm, phản ánh vai trò trụ cột trong việc đảm bảo an ninh lương thực và duy trì kim ngạch xuất khẩu. Khu vực công nghiệp và dịch vụ cho thấy xu hướng phục hồi mạnh mẽ sau giai đoạn suy giảm do ảnh hưởng của đại dịch. Đến thời điểm hiện tại, khu vực này đang khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng chính của ĐBSCL, với mức tăng trưởng lần lượt đạt 9,6% và 8,8% trong năm 2025.
Sau khi sáp nhập địa phương, tốc độ tăng trưởng của các tỉnh, thành mới có xu hướng đồng đều hơn và không còn xuất hiện sự đột biến hai con số tại một số tỉnh như trước đây.
ĐBSCL duy trì thặng dư thương mại hàng hóa ở mức cao và đóng góp đáng kể vào cán cân thương mại chung của cả nước. Ba nhóm hàng thủy sản, rau quả và gạo – những mặt hàng chủ lực của ĐBSCL – tiếp tục giữ tỷ trọng khoảng 5%–6% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Khác với những vùng phụ thuộc mạnh vào nguyên liệu công nghiệp nhập khẩu, ĐBSCL liên tục xuất siêu nhờ giá trị nội tại của các mặt hàng nông sản. Giai đoạn 2015–2024, kim ngạch xuất khẩu của vùng tăng từ 8,5 tỷ USD lên 20,3 tỷ USD, bình quân 10,2%/năm. Cùng thời gian đó, kim ngạch nhập khẩu tăng từ 3,4 tỷ USD lên 8,6 tỷ USD, với tốc độ bình quân 11%/năm. Thặng dư thương mại của vùng tăng từ 5,2 tỷ USD năm 2015 lên 11,8 tỷ USD năm 2024, bình quân 9,6% .
Bên cạnh những thành tưu đạt được, ĐBSCL còn nhiều hạn chế
Thiếu nhân lực chất lượng cao, năng suất lao động thấp và xu hướng suy giảm cường độ tích lũy vốn là những rào cản cốt lõi hạn chế quy mô doanh nghiệp. Tỷ lệ lao động qua đào tạo của vùng năm 2024 chỉ đạt 16,3%, thấp hơn đáng kể so với 23,9% của Đông Nam Bộ đang làm suy yếu khả năng hấp thụ đầu tư, FDI và công nghệ của ĐBSCL. Năng suất lao động của vùng hiện nằm trong nhóm thấp nhất cả nước, đạt xấp xỉ 133 triệu đồng/lao động/năm; trong đó, năng suất khu vực công nghiệp chỉ bằng 1/2 và khu vực dịch vụ bằng 2/3 mức trung bình cả nước. Giai đoạn 2015–2024, tỷ lệ đầu tư trên GRDP giảm mạnh từ 40% xuống còn 27%, kéo giảm tỷ trọng đầu tư của vùng trong tổng đầu tư toàn quốc từ 13% xuống 9%. Cơ cấu đầu tư phụ thuộc chủ yếu vào kinh tế hộ gia đình và doanh nghiệp siêu nhỏ.
Thu hút FDI và công cụ tài chính – tín dụng chưa tạo ra động lực chuyển đổi cấu trúc mạnh mẽ. Năm 2025, toàn vùng thu hút chưa tới 1 tỷ USD vốn FDI, chỉ chiếm 2,45% tổng vốn đăng ký cả nước, phần lớn tập trung vào các ngành thâm dụng lao động hoặc dự án năng lượng đơn lẻ. Khả năng hấp thụ vốn của khu vực sản xuất nội vùng còn yếu khi tốc độ tăng trưởng tín dụng thấp hơn tốc độ tăng huy động vốn, đồng thời dư nợ tín dụng nông nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 8%.
Hạ tầng logistics yếu kém và quy mô thị trường nội vùng phân tán trực tiếp làm suy giảm biên lợi nhuận của doanh nghiệp. ĐBSCL vận chuyển khoảng 18 triệu tấn hàng hóa xuất khẩu mỗi năm, song chi phí logistics chiếm tới 20–25% giá thành sản phẩm do hàng hóa phải trung chuyển qua TP. HCM và Đông Nam Bộ. Đối với thị trường nội địa, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ năm 2024 đạt 734 nghìn tỷ đồng trên tổng thu nhập 904 nghìn tỷ đồng cho thấy sức mua chưa chuyển hóa tối ưu thành cầu thương mại thực tế do cơ cấu chi tiêu nghiêng mạnh về hàng thiết yếu (77%, riêng thực phẩm chiếm 44%). Hệ thống phân phối hiện đại phát triển chậm, doanh nghiệp thương mại chủ yếu có quy mô siêu nhỏ với 89% dưới 10 lao động và 60% có vốn dưới 5 tỷ đồng.
Tiêu điểm: Phát triển doanh nghiệp ở ĐBSCL
Vấn đề cốt lõi của ĐBSCL không phải là thiếu lợi thế, mà là thiếu một khu vực doanh nghiệp đủ mạnh để chuyển hóa các lợi thế đó thành năng suất, giá trị gia tăng và tăng trưởng bền vững. Từ năm 2023, ĐBSCL trở thành vùng có mật độ doanh nghiệp thấp nhất cả nước. Nếu như vào năm 2000, ĐBSCL từng chiếm khoảng 22% tổng số doanh nghiệp cả nước, thì đến năm 2024 tỷ lệ này chỉ còn khoảng 7%. Những con số này cho thấy khu vực doanh nghiệp ở ĐBSCL không chỉ ít mà còn thiếu động lực tái tạo, thiếu sự nâng cấp về quy mô, và thiếu doanh nghiệp đầu chuỗi đủ năng lực dẫn dắt.
Toàn cảnh doanh nghiệp cho thấy ĐBSCL đã mất dần vị thế doanh nghiệp trong bản đồ kinh tế quốc gia. Trong giai đoạn 2015–2025, ĐBSCL có tốc độ tăng trưởng doanh nghiệp thấp nhất cả nước. Chất lượng doanh nghiệp cũng đáng lo ngại. Phân loại theo quy mô vốn, đến năm 2024, doanh nghiệp siêu nhỏ ở ĐBSCL chiếm tới 42%, mức cao nhất cả nước; tỷ trọng doanh nghiệp lớn cũng thuộc nhóm thấp nhất cả nước. Việc không còn Long An làm số việc làm mới hằng năm ở ĐBSCL giảm khoảng 30%. Đến năm 2025, số việc làm mới của Vùng chỉ bằng khoảng 1/4 Đông Nam Bộ và 1/5 Đồng bằng sông Hồng.
Cơ cấu ngành cho thấy một nghịch lý của ĐBSCL là tuy mạnh về nông nghiệp nhưng thiếu doanh nghiệp đủ mạnh trong chính lĩnh vực này. Số doanh nghiệp nông nghiệp của Vùng chỉ chiếm chưa tới 5%, trong khi nông nghiệp đóng góp hơn 30% GRDP toàn vùng. Khu vực dịch vụ chiếm khoảng 68% số doanh nghiệp nhưng đóng góp chưa tới 40% GRDP. Các ngành nền tảng như giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ, vận tải – kho bãi, thông tin – truyền thông và logistics đều yếu, làm hệ sinh thái doanh nghiệp Vùng thiếu các dịch vụ hỗ trợ cần thiết để đi lên chế biến sâu, tiêu chuẩn cao và thị trường toàn cầu.
Doanh nghiệp tư nhân là lực lượng trung tâm nhưng đang bị kẹt trong hiện tượng “missing middle”. Năm 2000, doanh nghiệp tư nhân ĐBSCL từng chiếm gần 25% tổng số cả nước, nhưng suy giảm nhanh từ giai đoạn 2000–2005. Đến năm 2024, nếu phân theo quy mô lao động, doanh nghiệp siêu nhỏ chiếm tới 87,8% tổng số doanh nghiệp Vùng, trong khi doanh nghiệp nhỏ, vừa và lớn chỉ lần lượt chiếm 9,5%, 1,8% và 0,9%. Vấn đề của ĐBSCL là thiếu năng lực tích lũy, thiếu tầng doanh nghiệp vừa, thiếu doanh nghiệp đầu chuỗi và thiếu cơ chế giúp doanh nghiệp nhỏ chuyển bậc quy mô.
FDI tại ĐBSCL là một khoảng trống lớn trong chiến lược nâng cấp doanh nghiệp. Đến năm 2024, toàn Vùng chỉ có 374 doanh nghiệp FDI đang hoạt động, với mật độ 2,4 FDI trên 100.000 dân, thấp nhất cả nước. Tuy nhiên, khu vực FDI lại tạo ra khoảng 310.000 việc làm, và sử dụng trung bình khoảng 829 lao động. Điều này cho thấy các FDI chủ yếu thâm dụng lao động, trong khi tỷ lệ vốn trên lao động thấp và liên kết với các ngành hỗ trợ yếu. ĐBSCL vì vậy không chỉ cần thêm FDI, mà cần FDI có liên kết, công nghệ, tiêu chuẩn quản trị và khả năng kéo doanh nghiệp bản địa vào chuỗi.
Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại ĐBSCL không cần nhiều hơn về số lượng, mà cần được tái định vị thành nhà đầu tư nền tảng của Vùng. DNNN hiện vẫn phân tán, thiên về công ích truyền thống. Theo tinh thần Nghị quyết 79/NQ-TW về phát triển kinh tế nhà nước, DNNN ở ĐBSCL cần đóng vai trò chiếm lĩnh các “cao điểm chiến lược” như logistics lạnh, năng lượng, môi trường, công nghệ sinh học, công nghiệp chế biến sâu, hạ tầng số, kiểm định và dữ liệu chuỗi giá trị nông – thủy sản, thay vì cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân.
Các nút thắt doanh nghiệp của ĐBSCL không hoạt động biệt lập mà tương tác với nhau, tạo thành một vòng xoáy đi xuống. Báo cáo xác định chín nút thắt chính:
- Mô hình phát triển dựa vào tài nguyên và giá trị gia tăng thấp.
- Quá nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, quá ít doanh nghiệp dẫn dắt.
- Logistics yếu và chi phí cao.
- Thể chế và chi phí tuân thủ nặng.
- Thiếu lao động kỹ năng và di cư.
- Tín dụng chưa đủ cho chuyển đổi.
- FDI ít và lan tỏa thấp.
- DNNN chưa mở đường.
- Văn hóa liên kết – lòng tin yếu.
Thông điệp cốt lõi của Báo cáo là phải chuyển từ phát triển doanh nghiệp theo số lượng sang tái thiết hệ sinh thái doanh nghiệp Vùng. Doanh nghiệp tư nhân nội địa là nền tảng chính nhưng còn nhỏ và mỏng; FDI còn ít, thâm dụng lao động và mức độ lan tỏa thấp; DNNN chưa làm đúng vai trò mở đường trong hạ tầng nền tảng như logistics lạnh, năng lượng, nước – môi trường, công nghệ sinh học, hạ tầng số và kiểm định chất lượng. Nếu không tái cấu trúc ba lực lượng này, ĐBSCL sẽ tiếp tục mắc kẹt trong vòng xoáy đi xuống:

Khung hành động chính sách
Khung hành động chính sách của Báo cáo xoay trục từ "phát triển dựa vào đầu tư và sản lượng" sang "phát triển dựa trên doanh nghiệp và hệ sinh thái". Thay vì áp dụng các biện pháp hỗ trợ dàn trải, cơ chế chính sách mới đòi hỏi một kiến trúc tập trung nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi xanh, số hóa và tăng cường quy mô liên kết chuỗi giá trị của khu vực doanh nghiệp nội vùng.
Tầm nhìn chiến lược đến năm 2030 định hướng chuyển đổi toàn diện ĐBSCL từ vùng cung ứng nguyên liệu thô sang hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp đổi mới sáng tạo dựa trên các nguyên tắc phát triển thuận thiên và thích ứng khí hậu. Sự thịnh vượng của Vùng trong giai đoạn tới sẽ được định đoạt bởi năng lực của cộng đồng doanh nghiệp thông qua các sản phẩm có tiêu chuẩn, thương hiệu, dữ liệu, công nghệ, logistics, giá trị gia tăng và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Làm được điều này, ĐBSCL có thể thoát khỏi vị thế cung ứng nguyên liệu thuần túy để trở thành một nền kinh tế nông nghiệp, một không gian tăng trưởng mới của Việt Nam. Đến năm 2030, đột phá của ĐBSCL sẽ không chỉ nằm ở những tuyến cao tốc, cảng biển hay khu công nghiệp mới, mà ở việc hình thành được một cộng đồng doanh nghiệp đủ sức biến tài nguyên bản địa thành giá trị gia tăng, biến thách thức khí hậu thành năng lực thích ứng, và biến bản sắc Vùng thành lợi thế cạnh tranh bền vững.
VCCI và FSPPM luôn nỗ lực để Báo cáo Kinh tế Thường niên Đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục là tài liệu nghiên cứu hữu ích cho các cơ quan quản lý, những nhà lập chính sách, và những đề xuất chính sách quan trọng sẽ tiếp tục đóng góp vào sự phát triển chung của Vùng ĐBSCL và sự thịnh vượng của quốc gia!
Để biết thêm thông tin, vui lòng liên hệ:
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam
- Chi nhánh Đồng bằng sông Cửu Long
- 12 Hòa Bình, phường Ninh Kiều, TP. Cần Thơ
- Ông Nguyễn Phương
- Email: nguyenphuong.vccict@gmail.com
- Hotline: (+84) 902 884 010
Trường Chính sách Công và Quản lý Fulbright
- 105 Tôn Dật Tiên, phường Tân Mỹ, TP. HCM
- Vũ Thị Phương Uyên
- Email: uyen.vu@fulbright.edu.vn
- Phone: 0985371687
Những bài viết liên quan
