Sự hiện diện của các doanh nghiệp đa quốc gia mang lại điều gì cho doanh nghiệp trong nước và tăng trưởng kinh tế? Câu trả lời không chỉ nằm ở dòng vốn đầu tư hay hoạt động xuất khẩu, mà còn ở khả năng học hỏi và lan tỏa công nghệ giữa doanh nghiệp nước ngoài và doanh nghiệp trong nước.
Đây là vấn đề được TS. Huỳnh Quang Nghiêm, Giáo sư bậc một ngành Kinh tế học tại Đại học Oklahoma, phân tích trong bài giảng "Platforms for Growth: Multinationals, Trade, and Technology Diffusion" (tạm dịch: "Bệ phóng tăng trưởng: Công ty đa quốc gia, thương mại và lan tỏa công nghệ") tại FSPPM vào giữa tháng 8 vừa qua. Sự kiện thu hút sự tham dự trực tiếp và trực tuyến của giới nghiên cứu cùng những người quan tâm đến chính sách tại Việt Nam.

Sử dụng Hiệp định Thương mại Song phương Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) năm 2001, nghiên cứu cho thấy việc cắt giảm các rào cản xuất khẩu đã tạo ra mức tăng đáng kể hơn về xuất khẩu, doanh thu, việc làm và sự gia nhập thị trường của doanh nghiệp ở những ngành có sự hiện diện mạnh hơn của các công ty đa quốc gia trước cải cách. Những tác động này đến từ cả khả năng tái phân bổ hoạt động sản xuất tốt hơn của các công ty đa quốc gia và những hiệu ứng lan tỏa tích cực tới doanh nghiệp trong nước. Bằng chứng khảo sát cho thấy các doanh nghiệp trong nước ở những ngành chịu tác động nhiều hơn đã thiết lập nhiều mối liên kết hơn với các công ty đa quốc gia, tiếp nhận nhiều chuyển giao công nghệ hơn và thực hiện nhiều điều chỉnh về công nghệ hơn. Tiếp đó, nghiên cứu đưa hoạt động sản xuất của các công ty đa quốc gia và quá trình học hỏi của doanh nghiệp trong nước vào một mô hình cân bằng tổng thể định lượng nhằm đo lường tầm quan trọng của các cơ chế này. Kết quả cho thấy lợi ích từ tự do hóa thương mại phụ thuộc rất lớn vào mức độ mở cửa đối với các công ty đa quốc gia: BTA làm tăng phúc lợi của Việt Nam thêm 1,24% tính theo giá trị hiện tại, so với chỉ 0,22% trong trường hợp Việt Nam đóng cửa đối với doanh nghiệp nước ngoài.

Về mặt lý thuyết, sự hiện diện của doanh nghiệp nước ngoài không phải lúc nào cũng mang lại tác động tích cực. Doanh nghiệp nước ngoài có thể cạnh tranh với doanh nghiệp trong nước, tác động đến cấu trúc tiền lương và làm gia tăng áp lực cạnh tranh đối với khu vực tư nhân.

Tuy nhiên, nghiên cứu đưa ra bằng chứng thực nghiệm cho thấy sự học hỏi của các doanh nghiệp tư nhân trong nước từ doanh nghiệp nước ngoài, sau đó sử dụng mô hình kinh tế để lượng hóa tầm quan trọng của cơ chế học hỏi này. Kết quả cho thấy quá trình học hỏi đóng vai trò đáng kể trong việc tạo ra những lợi ích từ sự tương tác giữa thương mại quốc tế và sự hiện diện của doanh nghiệp nước ngoài, qua đó có thể mang lại những lợi ích đáng kể cho sự phát triển của Việt Nam.

Đối với giới nghiên cứu học thuật, nghiên cứu cung cấp bằng chứng về quan hệ nhân quả cho thấy tự do hóa thương mại và sự hiện diện của các công ty đa quốc gia tương tác với nhau như thế nào, đồng thời kết nối những bằng chứng này với việc lượng hóa vai trò của thương mại, hoạt động sản xuất của các công ty đa quốc gia và quá trình học hỏi đối với tăng trưởng của một quốc gia đang phát triển. Đối với các nhà hoạch định chính sách, hàm ý quan trọng là lợi ích từ mở cửa thương mại phụ thuộc vào khả năng doanh nghiệp trong nước có thể học hỏi và hưởng lợi từ các mối liên kết với doanh nghiệp nước ngoài hay không. Trong bối cảnh mô hình sản xuất toàn cầu đang thay đổi, chính sách không chỉ cần chú trọng thu hút đầu tư từ các công ty đa quốc gia mà còn cần quan tâm đến những điều kiện giúp doanh nghiệp trong nước học hỏi và nâng cấp năng lực.

Nghiên cứu học thuật gắn với những câu hỏi phát triển của Việt Nam
Đây là lần thứ hai TS. Huỳnh Quang Nghiêm giới thiệu nghiên cứu mới tại FSPPM. Chia sẻ về mối liên hệ gắn bó với Trường, TS. Nghiêm cho biết: "Mối quan hệ của tôi với Fulbright rất đặc biệt, một phần quan trọng là nhờ sự hỗ trợ của TS. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc FSPPM, một người rất tâm huyết và quan tâm đến các nghiên cứu học thuật. TS. Tự Anh đã giúp tôi nhìn những mô hình và kết quả nghiên cứu của mình trong mối liên hệ chặt chẽ với thực tiễn Việt Nam. Mỗi khi có một nghiên cứu mới, tôi thường chia sẻ với thầy Tự Anh để nghe thêm ý kiến và học hỏi từ góc nhìn của thầy. Nhờ những trao đổi như vậy, tôi có cơ hội trở lại FSPPM để trình bày và cùng thảo luận với cộng đồng Fulbright."

Thông qua các hoạt động học thuật này, FSPPM kết nối các học giả trong và ngoài nước, đồng thời tạo không gian để những nghiên cứu mới được trao đổi và đặt trong mối liên hệ với thực tiễn và các vấn đề chính sách của Việt Nam.
- Uyên Vũ
Những bài viết liên quan
