Tư duy lại về an ninh năng lượng trong thời đại phân mảnh
August 18, 2026

Tư duy lại về an ninh năng lượng trong thời đại phân mảnh

August 18, 2026

Khi năng lượng sạch ngày càng định hình nền kinh tế toàn cầu, an ninh năng lượng không còn chỉ là câu chuyện về dầu khí hay những tuyến hàng hải chiến lược. Những điểm nghẽn mới đang xuất hiện trong chuỗi cung ứng, khoáng sản quan trọng và năng lực sản xuất công nghệ sạch, đặt ra những câu hỏi mới về quyền lực và sự phụ thuộc giữa các quốc gia.

Đây cũng là chủ đề được GS. Edward Cunningham, Giám đốc Chương trình Trung Quốc thuộc Trung tâm Ash và Sáng kiến Năng lượng, Phát triển Bền vững châu Á, Trường Harvard Kennedy, Đại học Harvard, phân tích tại bài giảng "Hệ thống năng lượng sau Bretton Woods: An ninh, quy mô và quyền lực nhà nước trong thời đại phân mảnh", do Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright (FSPPM) tổ chức ngày 4/8/2026. Sự kiện thu hút đông đảo người tham dự trực tiếp tại trường và trực tuyến qua Zoom.

An ninh năng lượng không còn chỉ là câu chuyện về dầu khí

Mở đầu phần trình bày GS. Edward Cunningham cho rằng bản đồ an ninh năng lượng đang được vẽ lại. Nếu trước đây an ninh năng lượng chủ yếu xoay quanh nhiên liệu, với những mối quan tâm quen thuộc như dầu khí, đường ống, tàu chở dầu và các tuyến hàng hải chiến lược, thì quá trình chuyển dịch năng lượng đang đưa thế giới từ cách tiếp cận "fuel-centric" sang "system-centric". Những điểm nghẽn mới ngày càng nằm trong chuỗi cung ứng, khoáng sản quan trọng, năng lực chế biến, sản xuất và các năng lực công nghiệp đứng sau công nghệ năng lượng sạch.

Một luận điểm quan trọng được ông nhấn mạnh là những cú sốc lớn về dầu khí có thể gây tổn thất đáng kể, nhưng thị trường vẫn có khả năng điều chỉnh thông qua giá, giảm nhu cầu và tìm kiếm nguồn cung thay thế. Ngược lại, khi điểm nghẽn nằm ở một năng lực công nghiệp chuyên biệt, chẳng hạn phân tách và tinh luyện đất hiếm hay sản xuất nam châm vĩnh cửu, giá tăng không thể ngay lập tức tạo ra năng lực thay thế. Việc xây dựng những năng lực này có thể mất nhiều năm.

Hoa Kỳ và Trung Quốc: Hai dạng quyền lực năng lượng khác nhau

Theo GS. Edward Cunningham, quá trình chuyển dịch năng lượng cũng cho thấy sự tương phản đáng chú ý giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Hoa Kỳ sở hữu nguồn nhiên liệu hóa thạch dồi dào, là nhà sản xuất dầu khí lớn nhất thế giới và đã trở thành nước xuất khẩu ròng năng lượng từ năm 2019. Tuy nhiên, theo GS. Cunningham, dồi dào tài nguyên không đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước các cú sốc.

Dầu vẫn là một loại hàng hóa được giao dịch trên phạm vi toàn cầu. Vì vậy, những biến động địa chính trị ở nơi khác vẫn có thể đẩy giá năng lượng mà người tiêu dùng Mỹ phải trả lên cao, ngay cả khi sản lượng trong nước đang ở mức kỷ lục. Nguồn tài nguyên dồi dào có thể giúp Hoa Kỳ hạn chế nguy cơ thiếu hụt vật chất, nhưng không thể bảo vệ hoàn toàn nền kinh tế khỏi những cú sốc giá toàn cầu.

Trung Quốc ở vị thế ngược lại. Nước này vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, trong đó khoảng ba phần tư lượng dầu và hơn 40% lượng khí đốt đến từ bên ngoài. Phần lớn nguồn cung này phải đi qua những tuyến hàng hải mà Trung Quốc không kiểm soát.

Tuy nhiên, trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã xây dựng sức mạnh ở một phần khác của hệ thống năng lượng. Nước này hiện giữ vị thế nổi bật trong sản xuất pin mặt trời, pin, chế biến đất hiếm và nhiều mắt xích khác của chuỗi cung ứng công nghệ sạch. Đồng thời, quá trình điện khí hóa nhanh chóng trong giao thông và nhiều lĩnh vực khác đang từng bước làm chậm tốc độ tăng nhu cầu dầu.

Tuy nhiên chiếm ưu thế không có nghĩa là không phụ thuộc, Trung Quốc vẫn phụ thuộc vào nhiều khoáng sản nhập khẩu. Điểm khác biệt là sự phụ thuộc mới nằm trong một hệ thống mà Trung Quốc có vị thế và khả năng kiểm soát lớn hơn.

ASEAN và bài toán duy trì dư địa lựa chọn chiến lược

Đối với ASEAN, GS. Cunningham lưu ý rằng không thể xem khu vực như một khối đồng nhất. Ông phân biệt giữa các quốc gia nắm giữ tài nguyên như Indonesia và Malaysia, các nền kinh tế hướng tới nâng cao năng lực sản xuất công nghiệp như Việt Nam và Thái Lan, và các trung tâm tài chính, dịch vụ như Singapore. Trong đó, Việt Nam phải đồng thời ứng phó với nhiều lớp rủi ro, từ nhiên liệu và chuỗi cung ứng công nghệ sạch đến những thay đổi về quy tắc thương mại và khả năng tiếp cận thị trường.

Vì vậy, với Việt Nam và các cường quốc tầm trung, bài toán quan trọng không phải là theo đuổi khả năng tự chủ hoàn toàn, mà là duy trì dư địa lựa chọn chiến lược. GS. Cunningham đề xuất ba yếu tố then chốt: "buffers (bộ đệm) - capability (năng lực) – alternatives (thay thế)" - Dự trữ và công suất dự phòng giúp các quốc gia có thêm thời gian ứng phó khi cú sốc xảy ra; Kiến thức về quy trình sản xuất và năng lực công nghiệp tạo thêm lựa chọn; Đa dạng hóa nguồn cung, thị trường, tuyến vận chuyển và công nghệ giúp hạn chế nguy cơ phụ thuộc quá mức vào bất kỳ một đối tác nào.

  • Uyên Vũ

Những bài viết liên quan

Trang web này sử dụng cookies để cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn.

Các cookies cần thiết (Essential Cookies) được mặc định và là cơ sở để trang web hoạt động chính xác. Cookies phân tích (Analytics cookies) thu thập dữ liệu ẩn danh để cải thiện và theo dõi website. Cookies hiệu suất (Performance cookies) được sử dụng bởi bên thứ ba để tối ưu hóa các ứng dụng (như video và bản đồ) được tích hợp trong trang web của chúng tôi. Để chấp nhận tất cả cookies, vui lòng bấm vào 'Tôi chấp nhận.'