Một trong những nội dung được mong đợi tại Lễ Khai giảng Chương trình Thạc sĩ Chính sách công Fulbright (MPP2028) diễn ra ngày 12/10 vừa qua là phần chia sẻ của diễn giả khách mời ông Phạm Phú Ngọc Trai, nguyên Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc PepsiCo International tại Đông Dương. Từ những trải nghiệm trong hành trình nghề nghiệp của mình, ông đã mang đến những góc nhìn và suy ngẫm về lãnh đạo, thành công, trách nhiệm và giá trị đóng góp cho cộng đồng.
Trân trọng giới thiệu những chia sẻ của ông Phạm Phú Ngọc Trai gửi đến các tân học viên MPP2028 và cộng đồng Fulbright tại buổi lễ.
--
Chào mừng các anh chị và các bạn đến với một ngày rất ý nghĩa, ngày khởi đầu một hành trình mới.
Hôm nay, tôi không có một công thức về lãnh đạo hay thành công để trao cho các bạn. Tôi chỉ muốn chia sẻ hai câu chuyện thật trong hành trình của chính mình. Hai trải nghiệm ấy không cho tôi tất cả những câu trả lời, nhưng đã thay đổi cách tôi nhìn về thành công và lãnh đạo.
Câu chuyện thứ nhất: Dám đặt ra những câu hỏi khác
Khi còn làm việc trong một doanh nghiệp đa quốc gia tại Việt Nam, đội ngũ của chúng tôi phải cạnh tranh với một đối thủ rất mạnh, một doanh nghiệp gần như dẫn đầu tại nhiều thị trường trên thế giới.
Khi ấy, chúng tôi tự hỏi một câu hỏi rất đơn giản: Tại sao Việt Nam chúng ta không thể làm khác được?
Thay vì chỉ mang những công thức đã thành công ở nơi khác về áp dụng, đội ngũ của chúng tôi bắt đầu lắng nghe kỹ hơn người tiêu dùng Việt Nam, thử những cách tiếp cận mới, phát triển sản phẩm mới và xây dựng một thương hiệu được hình thành ngay từ thị trường Việt Nam, bằng chính những con người Việt Nam.
Ở thời điểm đó, việc một thị trường địa phương chủ động phát triển sản phẩm và thương hiệu của riêng mình là một ngoại lệ trong hệ thống toàn cầu mà chúng tôi đang làm việc.
Không phải thử nghiệm nào cũng thành công. Thực tế đã có những lúc chúng tôi phải điều chỉnh, làm lại. Và quan trọng hơn, phải thừa nhận rằng điều mình từng tin là đúng có thể không còn đúng nữa. Có thể điều đó đúng ở một thị trường nào đó, đúng tại trụ sở chính của tập đoàn, nhưng lại không phù hợp với thị trường Việt Nam.
Điều đáng nhớ hơn là một số sản phẩm và thương hiệu được hình thành từ sự thấu hiểu người tiêu dùng Việt Nam, sau đó được hệ thống toàn cầu lựa chọn để phát triển tại nhiều quốc gia khác.
Từ góc nhìn đó, tôi nghĩ rằng nhiều khi giới hạn đầu tiên chúng ta cần vượt qua không nằm ở nguồn lực chúng ta có, mà nằm ở điều chúng ta tin là có thể.
Câu chuyện thứ hai: Từ thành công cá nhân đến trách nhiệm chung
Trong kinh doanh, doanh nghiệp dành rất nhiều nguồn lực để đưa sản phẩm ra thị trường: nghiên cứu người tiêu dùng, phát triển sản phẩm, xây dựng hệ thống phân phối, đầu tư vào tiếp thị và truyền thông để thuyết phục người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm của mình.
Nhưng rồi, tôi và một số đồng sự bắt đầu tự hỏi: Sau khi sản phẩm được sử dụng, điều gì xảy ra với những bao bì mà chúng ta đã đưa ra thị trường?
Một chai nước hay một lon nước ngọt có thể được sử dụng chỉ trong vài phút. Nhưng có những loại bao bì, nếu không được thu gom và xử lý đúng cách, có thể tồn tại trong môi trường hàng trăm năm.
Chúng ta đều biết vấn đề môi trường là một trong những thách thức trong quá trình phát triển của những đất nước như Việt Nam.
Nếu chúng ta có trách nhiệm đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng, liệu trách nhiệm ấy có nên kết thúc khi sản phẩm được bán hay không?
Chúng tôi đều đồng ý rằng câu trả lời là không.
Nhưng rất nhanh, chúng tôi cũng nhận ra rằng không một doanh nghiệp nào có thể giải quyết vấn đề này một mình.
Vì vậy, những doanh nghiệp vốn cạnh tranh với nhau từng ngày trên thị trường đã lựa chọn ngồi lại cùng nhau. Không phải để nói về thị phần hay thương hiệu, mà để cùng tìm một cách tốt hơn nhằm thực hiện trách nhiệm đối với những bao bì mà doanh nghiệp đưa ra thị trường.
Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam ra đời trong chính bối cảnh đó, cách đây hơn bảy năm, sau một quá trình chuẩn bị và xây dựng ý tưởng từ trước.
Khi đó, trách nhiệm của nhà sản xuất đối với việc thu gom và tái chế bao bì chưa được quy định đầy đủ trong luật. Nhưng chúng tôi đã lựa chọn tiên phong, cùng ngồi lại với nhau để tìm cách giải quyết.
Đến hôm nay, Liên minh đã có hơn 30 doanh nghiệp tham gia. Những doanh nghiệp này đưa ra thị trường một lượng bao bì rất lớn mỗi năm. Vì vậy, việc tìm cách thu gom, tái chế và xử lý những bao bì ấy cần trở thành một phần trong tầm nhìn, sứ mệnh và các giá trị cốt lõi của doanh nghiệp, gắn với cam kết phát triển bền vững.
Từ trải nghiệm đó, tôi nhận thức rằng có những trách nhiệm vượt ra ngoài ranh giới của từng doanh nghiệp và chỉ có thể tạo ra sự thay đổi khi nhiều bên cùng hành động.
Từ thành công đến ý nghĩa
Khi còn trẻ, chúng ta thường tự hỏi: Tôi sẽ đạt được điều gì? Tôi có thể đi xa được không? Tôi sẽ đi được bao xa?
Đó là những câu hỏi hoàn toàn chính đáng. Khát vọng rất quan trọng, và bản thân tôi cũng từng có những suy nghĩ như vậy.
Nhưng càng đi xa hơn, tôi cảm thấy có một câu hỏi khác đáng để chúng ta mang theo: Điều gì đã trở nên tốt đẹp hơn bởi vì chúng ta đã từng có mặt và đã đóng góp? Có lẽ đó là lúc thành công bắt đầu chuyển thành ý nghĩa.
Thành công nói về những gì chúng ta đã đạt được. Còn ý nghĩa, tôi nghĩ, là những gì trở nên tốt đẹp hơn nhờ sự hiện diện và đóng góp của chúng ta.
Và với tôi, đó là một cách giản dị để hiểu về việc tạo ra giá trị công (public value). Giá trị chúng ta tạo ra không chỉ dành cho bản thân hay tổ chức của mình, mà còn cho cộng đồng và xã hội rộng lớn hơn.
18 tháng và những người bạn học bên cạnh
Hôm nay, các bạn bắt đầu một hành trình học tập mới.
Những người đang ngồi bên cạnh các bạn hôm nay đến từ nhiều môi trường khác nhau. Có người đến từ khu vực công, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu hay các tổ chức xã hội.
Có người nhìn một vấn đề từ góc độ thể chế. Có người nhìn qua lăng kính thị trường. Có người lại nhìn từ cuộc sống của một cộng đồng.
Và đôi khi, chính một người có quan điểm hoàn toàn khác mình lại giúp chúng ta nhìn thấy điều mà một mình chúng ta chưa thấy được.
Đừng xem sự khác biệt đó là khoảng cách. Hãy xem đó là cơ hội để nhìn thấy được nhiều hơn.
Trong một thế giới mà AI có thể giúp chúng ta tiếp cận gần như vô hạn thông tin, một trong những năng lực quý giá nhất của người lãnh đạo sẽ không chỉ là khả năng nói ra điều mình biết, mà còn là khả năng lắng nghe những điều mình chưa từng nghĩ tới.
Hãy học từ nhau. Hãy xem xét lại những giả định mà mình từng tin là đúng. Hãy đủ tự tin để có chính kiến, nhưng cũng đủ khiêm tốn để thay đổi chính kiến trước sự thật và bằng chứng.
Sự thay đổi cần bắt đầu từ tư duy của chính chúng ta, từ cách chúng ta nhìn nhận vấn đề và lựa chọn hành động.
Một câu hỏi mang theo trên hành trình phía trước
Tôi xin kết thúc bằng một câu hỏi. Nhưng đó không chỉ là câu hỏi dành cho các bạn. Bản thân tôi cũng sẽ tiếp tục mang theo câu hỏi ấy. Câu hỏi tôi muốn để lại không chỉ là: Tôi muốn đạt được điều gì?
Mà còn là: Tôi muốn trở thành người như thế nào? Và điều gì sẽ trở nên tốt đẹp hơn bởi vì tôi đã từng có mặt và đóng góp?
Như tôi đã chia sẻ với các bạn, AI chắc chắn sẽ làm thay đổi thế giới. Nhưng tôi có một niềm tin rất mạnh rằng chính con người mới quyết định tương lai mà chúng ta muốn hướng đến.
Tương lai được tạo ra bởi những con người biết mình phụng sự vì điều gì và lựa chọn hành động vì điều đó như thế nào.
Cuối cùng, tôi chúc các bạn có thật nhiều năng lượng để tiếp tục tìm kiếm câu trả lời cho những câu hỏi ấy trong hành trình học tập tại Fulbright.
Và trên hết, tôi hy vọng đây sẽ là một hành trình giúp mỗi người nhận ra và phát huy tốt hơn những khả năng của chính mình.
Xin cảm ơn. Chúc các bạn một ngày thật tốt lành!
- Phạm Phú Ngọc Trai
Những bài viết liên quan
