Tương lai ngành bán dẫn Việt Nam: Chọn đúng mắc xích để nắm bắt cơ hội từ làn sóng AI
October 05, 2026

Tương lai ngành bán dẫn Việt Nam: Chọn đúng mắc xích để nắm bắt cơ hội từ làn sóng AI

October 05, 2026

Cuối tháng 9 vừa qua, tại Trường Chính sách công và Quản ký Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, TS. Lê Quang Đạm, Phó Chủ tịch Marvell Technology toàn cầu - Tổng Giám đốc Marvell Technology Việt Nam, đã có buổi chia sẻ với cộng đồng Fulbright về chủ đề "Tương lai ngành bán dẫn Việt Nam".

Trong gần 90 phút trình bày và trao đổi, TS. Lê Quang Đạm đưa người nghe đi từ bức tranh toàn cầu của ngành bán dẫn, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, cấu trúc chuỗi giá trị của ngành, đến vị trí hiện nay và những lựa chọn mà Việt Nam có thể theo đuổi. Xuyên suốt phần trình bày là hai yếu tố ông xem là nền tảng cho sự phát triển của một doanh nghiệp công nghệ cũng như một ngành công nghiệp: công nghệ và con người.

Từ một thị trường 533 tỷ USD đến làn sóng tăng trưởng mới từ AI

Mở đầu bức tranh về ngành bán dẫn, TS. Lê Quang Đạm chỉ ra một thực tế rất gần gũi: vi mạch tích hợp, hay IC, hiện diện gần như ở mọi nơi, từ điện thoại, máy tính, thiết bị gia dụng, ô tô đến hạ tầng viễn thông, trung tâm dữ liệu và các hệ thống công nghiệp.

Theo số liệu được trình bày, 533 tỷ USD giá trị chất bán dẫn đã được bán trên toàn cầu trong năm 2023. Đây không chỉ là một thị trường có quy mô lớn, mà còn là nền tảng cho hàng loạt ngành công nghiệp và dịch vụ của nền kinh tế số. Quy mô thị trường bán dẫn có thể tăng lên 728,2 tỷ USD năm 2026 và vượt 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Nhưng theo TS. Đạm, chính tốc độ thay đổi của các dự báo mới là điều đáng chú ý. Khi nhu cầu AI tăng nhanh hơn các ước tính trước đó, những dự báo về thị trường bán dẫn liên tục được điều chỉnh lên cao hơn.

Động lực chính phía sau sự thay đổi này là AI.

Theo TS. Đạm, nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo đã tồn tại trong nhiều thập niên, nhưng từ năm 2023 AI bắt đầu bước ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm và trở thành một phần ngày càng rõ nét của đời sống, hoạt động kinh doanh và đầu tư. Sự phát triển đó không chỉ dựa vào phần mềm. Để các mô hình AI có thể xử lý, truyền và lưu trữ lượng dữ liệu ngày càng lớn, chúng cần một hạ tầng phần cứng tương ứng, từ bộ xử lý đến kết nối tốc độ cao và hệ thống lưu trữ dữ liệu. Theo TS. Đạm, AI đang tạo ra một "khởi đầu mới" cho hạ tầng số, khi năng lực tính toán phải đi cùng tốc độ truyền dữ liệu ngày càng lớn.

Cơ hội này, theo ông, cũng đặt ra một câu hỏi lớn hơn về việc con người sẽ kiểm soát và sử dụng AI như thế nào để công nghệ mang lại lợi ích tốt nhất cho nhân loại.

Việt Nam đứng ở đâu trong chuỗi giá trị bán dẫn?

Từ bức tranh thị trường, TS. Lê Quang Đạm chuyển sang phân tích cách ngành bán dẫn toàn cầu được tổ chức.

Chuỗi giá trị này bao gồm nhiều mắt xích, từ thiết kế sản phẩm và sở hữu trí tuệ, công cụ tự động hóa thiết kế điện tử, thiết bị và nguyên vật liệu sản xuất, thiết kế vi mạch, sản xuất chip, đến lắp ráp, đóng gói và kiểm thử. Trong đó, các doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều mô hình khác nhau: công ty "fabless" tập trung vào thiết kế và thuê bên ngoài sản xuất, "foundry" chuyên sản xuất, hoặc "IDM" vừa thiết kế vừa sở hữu năng lực sản xuất.

Marvell là một ví dụ của mô hình "fabless semiconductor company". Công ty tập trung vào thiết kế sản phẩm, trong khi quá trình sản xuất và đóng gói, kiểm thử được thực hiện thông qua các đối tác chuyên biệt. Theo TS. Đạm, sự chuyên môn hóa này cho phép doanh nghiệp tập trung nguồn lực vào công nghệ và thiết kế, vốn là mắt xích tạo ra giá trị cao trong chuỗi ngành bán dẫn. Riêng khâu thiết kế IC cũng là một chuỗi công việc phức tạp, tuy nhiên theo TS. Đạm, các kỹ sư Việt Nam hiện đã có khả năng tham gia vào toàn bộ quy trình này và làm việc với những công nghệ tiên tiến.

Ở một mắt xích khác, lắp ráp, đóng gói và kiểm thử, Việt Nam đã có sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp quốc tế và trong nước. So với xây dựng một nhà máy sản xuất chip hiện đại có thể cần vốn từ hàng trăm triệu đến hàng chục tỷ USD, một cơ sở đóng gói và kiểm thử thường đòi hỏi mức đầu tư thấp hơn đáng kể, từ hàng chục đến hàng trăm triệu USD.

Bài toán nhân lực: Không chỉ đủ người, mà phải đủ kinh nghiệm

Một phần quan trọng của bài giảng dành cho nguồn nhân lực. Theo số liệu được trình bày, Việt Nam hiện có khoảng 60 đến 70 doanh nghiệp hoạt động trong thiết kế vi mạch, với khoảng 6.000 đến 7.000 kỹ sư. Các kịch bản tăng trưởng cho thấy nhu cầu nhân sự mới của ngành IC design có thể dao động từ khoảng 500 đến 1.500 người mỗi năm, tùy tốc độ tăng trưởng. Từ kinh nghiệm trực tiếp của doanh nghiệp, TS. Đạm cho rằng nhu cầu khoảng 1.000 kỹ sư mới mỗi năm hoặc cao hơn là một con số hợp lý.

Điều đáng chú ý là sinh viên Việt Nam mới tốt nghiệp về cơ bản có nền tảng đủ tốt để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Khoảng cách chủ yếu nằm ở kiến thức và kỹ năng chuyên ngành cụ thể. Tùy vị trí, doanh nghiệp có thể cần đào tạo bổ sung khoảng sáu tháng đến một năm. Nếu chương trình đại học được điều chỉnh gần hơn với nhu cầu thực tế, khoảng thời gian này có thể tiếp tục được rút ngắn.

Việt Nam nên chọn hướng đi nào?

Từ các cơ hội và thách thức, TS. Lê Quang Đạm đưa ra một thứ tự ưu tiên khá rõ cho sự phát triển của ngành bán dẫn Việt Nam.

Thứ nhất là thiết kế vi mạch. Đây là lĩnh vực phù hợp với nguồn nhân lực và năng lực kỹ thuật hiện có của Việt Nam, đồng thời là mắt xích có giá trị cao và không đòi hỏi đầu tư nhà máy sản xuất quy mô với kinh phí lớn.

Thứ hai là đóng gói và kiểm thử. Việt Nam đã có nền tảng ban đầu, vốn đầu tư khả thi hơn và còn nhiều không gian để tiến từ các công nghệ truyền thống sang công nghệ đóng gói tiên tiến.

Thứ ba là sản xuất chip. TS. Đạm cho rằng Việt Nam không nên bỏ hoàn toàn lĩnh vực này, đặc biệt đối với những nhu cầu chiến lược như quốc phòng, an ninh và một số thị trường nội địa sử dụng các công nghệ cần thiết.

Để những lựa chọn đó trở thành hiện thực, Việt Nam còn phải giải quyết ba bài toán lớn mà ông nhấn mạnh bao gồm: cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt; thiếu kỹ sư giàu kinh nghiệm; và nhu cầu có một chiến lược phát triển mang tính quốc gia, đồng bộ hơn giữa các địa phương và cơ quan thực thi.

Song song với đó là vai trò của Nhà nước trong phát triển nhân lực, đầu tư các phòng thí nghiệm dùng chung và xây dựng những cơ chế hỗ trợ đầu tư. Chiến lược hiện nay đặt mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực bán dẫn đến năm 2030, trong đó khoảng 15.000 người cho thiết kế vi mạch và 35.000 kỹ sư, kỹ thuật viên cho các lĩnh vực khác trong chuỗi ngành.

"This is our moment. This is your moment."

Khép lại bài trình bày, TS. Lê Quang Đạm trở lại với câu chuyện của chính mình. Ông rời Việt Nam năm 1991 và trở về năm 2013, sau hơn hai thập niên học tập và làm việc ở nước ngoài. Với ông, mong muốn lớn nhất khi trở về không chỉ là được sống và làm việc tại quê hương, mà còn là được làm việc cùng thế hệ trẻ, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm để đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam.

Cơ hội của ngành bán dẫn không chỉ thuộc về một doanh nghiệp hay một thế hệ, mà phụ thuộc vào khả năng kết nối công nghệ, con người, doanh nghiệp, trường đại học và chính sách để biến những lợi thế hiện có thành năng lực thực sự.

Buổi chia sẻ với TS. Lê Quang Đạm tiếp nối các hoạt động của Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright trong việc tạo không gian để học viên, giảng viên và cộng đồng gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với các nhà lãnh đạo, chuyên gia và những người có nhiều kinh nghiệm thực tiễn trong các lĩnh vực đang định hình tương lai của Việt Nam. Thông qua những cuộc đối thoại này, các vấn đề lớn về công nghệ, kinh tế và phát triển không chỉ được nhìn từ lý thuyết, mà còn được soi chiếu từ những lựa chọn, kinh nghiệm và bài học của những người đang trực tiếp tham gia vào quá trình thay đổi tương lai của đất nước.

  • Uyen Vu

Những bài viết liên quan

Trang web này sử dụng cookies để cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn.

Các cookies cần thiết (Essential Cookies) được mặc định và là cơ sở để trang web hoạt động chính xác. Cookies phân tích (Analytics cookies) thu thập dữ liệu ẩn danh để cải thiện và theo dõi website. Cookies hiệu suất (Performance cookies) được sử dụng bởi bên thứ ba để tối ưu hóa các ứng dụng (như video và bản đồ) được tích hợp trong trang web của chúng tôi. Để chấp nhận tất cả cookies, vui lòng bấm vào 'Tôi chấp nhận.'