Bốn mươi năm sau Đổi Mới: Động lực nào thúc đẩy bước chuyển mình tiếp theo của Việt Nam?
September 14, 2026

Bốn mươi năm sau Đổi Mới: Động lực nào thúc đẩy bước chuyển mình tiếp theo của Việt Nam?

September 14, 2026

Bốn mươi năm sau Đổi Mới, một câu hỏi ngày càng trở nên cấp thiết: Việt Nam sẽ cần những thể chế và năng lực nào cho giai đoạn phát triển tiếp theo? Đó cũng là một trong những mạch thảo luận đáng chú ý tại Vietnam Update 2026: Vietnam, 40th Anniversary of 'Đổi Mới' and the Era of National Rise (tạm dịch: Toàn cảnh Việt Nam 2026 - Việt Nam, 40 năm Đổi Mới và Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc), diễn ra vào ngày 4 tháng 9 năm 2026 tại Trường Chính sách công Crawford, Đại học Quốc gia Úc.

Hội thảo quy tụ các học giả và chuyên gia đến từ các trường đại học và tổ chức chính sách tại Việt Nam, Úc và nhiều quốc gia khác, cùng nhìn lại chặng đường phát triển của Việt Nam trên nhiều phương diện, từ cải cách kinh tế, quản trị quốc gia, quan hệ quốc tế, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ, tài chính đến giáo dục đại học.

Trong khuôn khổ sự kiện, TS. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, Đại học Fulbright Việt Nam, phát biểu khai mạc Phiên toàn thể 2: "Đổi Mới của Việt Nam, Kinh tế và Giáo dục". Thầy kết nối hai câu chuyện tưởng chừng khác biệt, nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung của Việt Nam trước Đổi Mới và sự phát triển của giáo dục đại học trong bốn mươi năm qua, trong một câu hỏi lớn hơn về cách các thể chế thay đổi, học hỏi và xây dựng những năng lực cần thiết cho phát triển.

Đổi Mới không phải là một quyết định đơn lẻ, mà là một quá trình học hỏi và thích nghi

Bốn mươi năm sau, Đổi Mới thường được nhắc đến như một bước ngoặt chính sách bắt đầu từ năm 1986. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, câu chuyện phong phú hơn thế nhiều.

Sự chuyển đổi của Việt Nam không chỉ là kết quả từ một quyết định hay của một tổng công trình sư duy nhất. Đó là một quá trình liên tục thử nghiệm chính sách, thích ứng thể chế và học hỏi, từ chính kinh nghiệm trong nước cũng như từ thế giới bên ngoài. Trước khi cải cách được chính thức thừa nhận, thực tiễn đã bắt đầu bộc lộ những hạn chế của các thể chế hiện hữu và hé mở những phương án cải cách khả thi.

Những năm trước Đổi Mới cho thấy quá trình này đặc biệt rõ nét. Các thử nghiệm từ dưới lên, thường được gọi là "phá rào", diễn ra song song với những cải cách từng phần từ trên xuống. Hai quá trình này tương tác với những khó khăn kinh tế trầm kha, sức ép khốc liệt từ bên ngoài và ý chí thay đổi bên trong. Kết quả không phải là một bước đột phá duy nhất, mà là một chuỗi các bước ngoặt, từ cuộc khủng hoảng năm 1985 và Đại hội VI năm 1986, đến cải cách nông nghiệp năm 1988 và cải cách tài chính, tiền tệ trong các năm 1989 và 1990.

Bài học từ đây vượt ra ngoài phạm vi lịch sử kinh tế. Những cải cách lớn thường bắt đầu trước khi chúng được chính thức thừa nhận. Thực tiễn làm lộ rõ những điểm yếu của thể chế hiện hữu, thử nghiệm giúp nhận diện những phương án thay thế, và lãnh đạo hiệu quả chuyển những bài học đó thành chính sách.

Vì vậy, ý tưởng là quan trọng, nhưng giá trị của ý tưởng phụ thuộc vào việc liệu chúng có được xem xét một cách phản biện, kiểm nghiệm bằng thực tế, điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh quốc gia/địa phương và chuyển hóa thành hành động hiệu quả hay không.

Thách thức tiếp theo không chỉ là tự chủ, mà là năng lực

Lịch sử này cũng mở ra một lăng kính hữu ích để nhìn nhận giáo dục đại học Việt Nam.

Trong bốn thập kỷ qua, Việt Nam đã chuyển từ một hệ thống giáo dục đại học tinh hoa sang một hệ thống có mức độ tham gia rộng rãi hơn. Các trường đại học ngày càng được trao quyền tự chủ lớn hơn, trong khi bảo đảm chất lượng, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế trở thành những phần ngày càng quan trọng trong sứ mệnh của các trường.

Nhưng bài toán chính sách hiện nay đã thay đổi. Câu hỏi không còn đơn thuần là làm thế nào để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học hay trao thêm quyền tự chủ chính thức cho các trường. Vấn đề là liệu các trường đại học có đủ năng lực về quản trị, con người, tài chính, dữ liệu, chuẩn mực và trách nhiệm giải trình để sử dụng quyền tự chủ đó một cách hiệu quả hay không.

Chính tại đây, bài toán cải cách kinh tế và giáo dục gặp nhau. Đổi Mới cho thấy việc thay đổi các quy tắc có thể giải phóng tính chủ động và tạo không gian cho thử nghiệm. Giáo dục đại học cho thấy vì sao tự chủ, nếu đứng một mình, là chưa đủ. Quyền hạn phải đi cùng với năng lực thể chế, trách nhiệm và trách nhiệm giải trình trước công chúng.

Câu hỏi sâu hơn, vì vậy, là Việt Nam sẽ xử lý như thế nào mối quan hệ hai chiều giữa định hướng và quyền chủ động, giữa kiểm soát và thử nghiệm, giữa tự chủ và trách nhiệm giải trình.

Đối với FSPPM, giáo dục vì thế không đơn thuần là một lĩnh vực khác chịu tác động của Đổi Mới. Giáo dục là một phần của hạ tầng thể chế giúp những cải cách trong tương lai có thể diễn ra.

Các trường đại học đào tạo những người sẽ quản trị các thể chế, điều hành doanh nghiệp, tạo ra tri thức và đưa ra những lựa chọn công khó khăn. Đồng thời, môi trường đại học cũng cần trở thành những không gian thảo luận đáng tin cậy, nơi bằng chứng được xem xét, những nhận thức tưởng như hiển nhiên được đặt lại vấn đề và các lựa chọn chính sách khác nhau được cân nhắc.

Từ trao đổi tri thức đến cùng nhau tạo ra tri thức

Hội thảo cũng gợi mở một hình thức hợp tác học thuật rộng hơn. Giá trị của những sự kiện này không nên dừng lại ở việc trao đổi ý tưởng trong từng hội thảo riêng lẻ. Mục tiêu cần hướng tới là cùng nhau tạo ra tri thức, thông qua hợp tác nghiên cứu, trao đổi giảng viên và khuyến khích các nhà nghiên cứu trẻ, chia sẻ dữ liệu và các nghiên cứu tình huống về Việt Nam, đồng thời tăng cường kết nối giữa nghiên cứu với chính phủ, doanh nghiệp và xã hội.

Bốn mươi năm Đổi Mới mang lại nhiều điều để nhìn lại và suy ngẫm. Nhưng giá trị sâu xa hơn có lẽ nằm ở những gì lịch sử đó gợi mở cho tương lai: giai đoạn phát triển tiếp theo của Việt Nam sẽ không chỉ phụ thuộc vào các chính sách mới, mà còn phụ thuộc vào tri thức, năng lực thể chế và năng lực lãnh đạo cần thiết để những chính sách đó thực sự phát huy hiệu quả.

  • Uyên Vũ tổng hợp
  • Photo: ANU

Những bài viết liên quan

Trang web này sử dụng cookies để cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn.

Các cookies cần thiết (Essential Cookies) được mặc định và là cơ sở để trang web hoạt động chính xác. Cookies phân tích (Analytics cookies) thu thập dữ liệu ẩn danh để cải thiện và theo dõi website. Cookies hiệu suất (Performance cookies) được sử dụng bởi bên thứ ba để tối ưu hóa các ứng dụng (như video và bản đồ) được tích hợp trong trang web của chúng tôi. Để chấp nhận tất cả cookies, vui lòng bấm vào 'Tôi chấp nhận.'